بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

 

www.jamkaran.info

 

                                                             مقدّمه

                                                 (يا ابا صالح المهدى ادركنا)

  از جمله امورى كه همواره دست آوردهاى فكرى و اعتقادى وحتى تاريخى و ادبى ملل را تهديد مى‏نمايد مسأله رسوخ تدريجى خرافات و پيرايه‏هاى موهوم و پندارهاى غلطى است كه دانسته يا ندانسته توسط دوستان ناآگاه و يا دشمنان آگاه در طول زمان به اين حقايق افزوده مى‏شود، و در نتيجه به تدريج ماهيّت اصلى اين امور در زير غبار خرافات و پندارهاى باطل نهان، و يا به تعبير صحيح‏تر گُم مى‏شود، و به موازات مشكل شدن امكان دست‏يابى به آن حقايق، نه تنها افراد جامعه از نتايج سازنده آنها محروم مى‏گردند بلكه اغلب مردم بواسطه عدم برخوردارى از توان تشخيص حقّ از باطل و سِره از ناسره در دام اوهام و پندارهاى نادرست گرفتار شده و هر روز بيش از پيش از مسير صحيح رشد و تكامل مادى و معنوى فاصله مى‏گيرند.

 

 اگر چه همه نوع خرافات و پيرايه‏هاى زائد، ضررهايى در پى دارند، و جلو هر گونه پيشرفت و بويژه رشد انديشه را مى‏گيرند ولى هيچ‏يك از آنها به اندازه خرافات و تحريفاتى كه در احكام دينى و اصول اعتقادى رخ مى‏دهند، خطرناك‏تر نيستند؛ چرا كه اين بخش از خرافات، در راه رسيدن به سعادت واقعى و كمال حقيقى انسان -كه هدف اصلى بعثت انبياء و رسالت نهايى اديان الهى است- ايجاد مانع مى‏نمايند.

 

 از بررسى و مطالعه روند تاريخ اديان، اين نكته به خوبى روشن مى‏گردد كه در آغاز، تعاليم اصلى اديان الهى -بواسطه عصمتى كه همه پيامبران از آن برخوردار بوده‏اند- از هرگونه پندارهاى موهوم وعقايد خرافى مصون و بركنار بوده است. به علاوه حتى بيشترين وقت و سرمايه و امكانات انبياءِ الهى صرف مبارزه با انديشه‏هاى خرافى واوهام غلطى شده است كه در طول تاريخ در ميان مردم جوامع مختلف، رواج داشته است و دست و پاى فهم و انديشه آنها را بسته، و امكان هرگونه پيشرفت و ترقّى را از آنان سلب كرده بود. به عنوان مثال اگر سرگذشت حضرت ابراهيم‏عليه السلام  را از اين جهت مورد مطالعه قرار دهيم، روشن خواهد شد كه آن حضرت با تحمّل چه زحمات و محروميت‏هاى سختى توانست مردم را از اسارتِ پرستش چوب و سنگ و ستاره و ماه و خورشيد و... نجات داده و راه درست انديشيدن و نيل به حقايق برين را به آنها نشان دهد.

 

 با توجّه به چنان خود گذشتگى‏ها و تحمّل مشقّات پيامبران است كه دانشمندان منصفى نظير «پاسكال» در تبيين علل رشد علوم و صنايع، به حق عامل اصلى اين پيشرفت‏ها را تعاليم انبياء الهى معرّفى مى‏نمايند؛ چرا كه آنها از طريق باز كردن غل و زنجيرهاى جهل و نادانى از دست و پاى بشر و نشان دادن راه درست انديشى زمينه رإ  براى تكامل حتى علوم تجربى هموار ساختند. وى در اين باره مى‏گويد:

 

 اگر انبياء نبودند نه دل كوهى شكافته شده و نه تونلى براى حركت قطارى ساخته مى‏شد، زيرا در نتيجه كوشش و مجاهدت پيامبران‏عليهم السّلام  بود كه مغزهاى مرده بت‏پرستان حيات دوباره پيدا كردند و به جاى كُرنش در مقابل كوه وماه و خورشيد، به تأمّل و تفكّر در اسرار وجودى آنها پرداختند، و پس از كشف منافع بى شمار اين پديده‏هاى ارزشمند طبيعت، از آنها در راستاى اصلاح وضع زندگى خود بهره‏مند شدند، همواره سخن انبياء اين بود كه: اى مردم! برويد تمام دنيا را سِيْر كنيد و در اسرار آن بينديشيد، تا از آنها آگاه شويد و از منافع و آثارشان بهره‏مند گرديد.[1]

 

 به دنبال چنين رهنمودهايى بود كه در عرصه علوم و صنايع، تحوّلات بسيار بزرگى كه امروزه شاهد آن هستيم پديد آمد. با اين همه پس از دوران حيات پيامبران‏عليهم السّلام  و جانشينانشان كم‏كم در بخش‏هايى از تعاليم آنها با اين‏كه اساس تعليمات‏شان ماهيّت ضد خرافى داشت، در نيتجه عملكردهاى غلط عده‏اى افراد ساده لوح و ناآگاه و يا مغرض و زيرك، تحريف و التقاط واقع شده و امور خرافى و پيرايه‏هاى ناشايست زيادى در آنها راه پيدا كرد. بديهى است وقتى كه در اصول وفروع و يا حتى در جزئى‏ترين احكام فرعى يك دين، مطالب موهوم وخالى از حقيقت راه يافت، به تدريج اين امور رنگ مذهبى به خود گرفته و در نهايت قيافه واقعى دين را تغيير مى‏دهد و از اين رهگذر حداقل سه نوع ضرر اساسى به بنيان و ريشه دين متوجه مى‏گردد:

 

 الف: پيروان آن دين به گمان تبعيّت از قوانين و مقررات مذهبى، پاى‏بند يك سلسله اوهام و پندارهاى باطلى مى‏شوند كه نه تنها آنان را از رسيدن به سعادت واقعى باز مى‏دارد، بلكه به مرور زمان وقتى ماهيت خرافى اين گونه از پندارها آشكار شد افراد ناآگاه كه قوه تميز حقّ و باطل را ندارند به غلط دچار اين پندار مى‏شوند كه ساير احكام و مقررات اعتقادى نيز همانند اين امور التقاطى عارى از حقيقت‏اند به اين ترتيب رسوخ اين امور خرافى و بى اساس اعتقاد آنها را نسبت به حقّانيت اديان از بين مى‏برد.

 

 ب: چه بسيارند محققان و پژوهش‏گران آزاد انديشى كه تلاش مى‏نمايند كه كامل‏ترين آئين الهى را بشناسند تا از طريق پيروى از رهنمودهاى آن به كمال واقعى انسانى دست يابند، امّا به خاطر آميخته شدن مجموعه احكام دينى با امور موهوم و افكار باطل، نمى‏توانند به اصول و مبانى اصلى آن دين دسترسى پيدا كنند يعنى در همان گام‏هاى اوّل تحقيق به محض مواجه شدن با يك سلسله امور بى اساس خرافى ادامه كار را غير مفيد تشخيص مى‏دهند. و در نتيجه از نيل به سعادت واقعى محروم مى‏گردند.

 

 ج: مخالفان و دشمنان اديان باشگردهاى خاص تبليغاتى كه دارند از طريق تمسّك به اين‏گونه رسوبات خرافى و پندارهاى بى‏اساس، اصل دين را منشأ و يا حتى مظهر اوهام و مطالب خرافى معرّفى مى‏كنند، تا از طريق سلب اعتماد عمومى‏نسبت به ارزشها واحكام دينى، زمينه رإ  براى اجراى نقشه‏هاى شوم استعمارى كه در نظر دارند فراهم سازند.

 

 بر اين اساس ضرورت دارد كه همه مسلمانان به ويژه علماى اسلام -كه مرزبانان عقايد دينى در جوامع اسلامى محسوب مى‏شوند- هميشه با كمال هوشيارى، تمام جريانات فكرى وفرهنگى را زير نظر داشته باشند و از رسوخ افكار انحرافى وپيرايه‏هاى غلط در اصول و فروع اسلامى جلوگيرى به عمل آورند. حقيقت آن است كه اين وظيفه خطير را علماى متعهد در طول تاريخ، با توجه به توان و قدرتى كه داشته‏اند همواره به انجام رسانده‏اند، و در اين راه از هيچ‏گونه فداكارى و از خودگذشتگى دريغ نورزيده‏اند، و تا پاى جان به دفاع از ارزش‏هاى اسلامى پرداخته‏اند. امّا از آنجا كه در شرايط كنونى به واسطه تشكيل حكومت اسلامى در ايران، و به دنبال آن بيدارى ملل مستضعف جهان، بسيارى از منافع جهان‏خواران غارت‏گر به خطر افتاده است؛ سردمداران استكبار جهانى و مزدورانشان بيش از پيش از طريق بسيج تمام امكانات اقتصادى و سياسى و فرهنگى و... خود، برآن شده‏اند تا با سرچشمه و منشأ اصلى اين حركت‏ها كه همانا اصول و ارزش‏هاى اسلامى است باشدّت بيشتر برخورد نمايند واز هر راه ممكن، آن را به شكست بكشانند يا حداقل از روند رو به رشد آن جلوگيرى بعمل آورند.

 

 لذا در چنين شرايطى ضرورت دارد كه اين بار هم‏چون گذشته، سنگربانان اصول واحكام اعتقادى، باتوجّه به نوع عملكردهاى خصمانه دشمنان، از طريق بكارگيرى بهترين ابزارها و مناسب‏ترين روش‏ها به مقابله با دسيسه‏هاى آنها قيام كنند و تمام نقشه‏هاى آنان را نقش بر آب ساخته و زمينه را براى تشكيل حكومت جهانى منجى عالم بشريت هر چه بهتر و بيشتر آماده كنند.

 

 البته توجه به اين نكته نيز ضرورى است كه نبايد مبارزه با دشمن بيگانه، سبب غفلت از عملكرد آن دسته از عوامل داخلى گردد كه دانسته يا ندانسته از روى جهل و يا غفلت موجب رشد افكار نادرست و پيدايش پيرايه‏هاى غلط در احكام دينى و اصول اعتقادى مى‏شوند؛ چون همان‏گونه كه قبلا اشاره شد اغلب در ايجاد تحريف و پيدايش و گسترش افكار باطل و خرافى، بطور كلى دو دسته بيش از ديگران نقش اساسى دارند:

 

  1- دشمنان آگاه

 

  2- دوستان ناآگاه

 

 گرچه كار هر دو دسته عليرغم تفاوتى كه در ظاهر با هم دارند نتيجه واحدى در پى‏دارد، يعنى مجموعه آن عملكردها موجب تغيير حقيقت دين و تبديل ماهيت سازنده و حيات‏بخش آن به يك امر تخديرى و ضد رشد مى‏شود؛ در عين حال نوع برخورد با هريك از اين دو دسته شيوه خاصّى را اقتضا مى‏نمايد. يعنى با همان روشى كه با دشمنان مغرض آگاه برخورد مى‏گردد، نبايد با دوستان ناآگاه و غافل برخورد شود؛ چون انگيزه و علّت عملكرد اين دو طايفه باهم بسيار متفاوت است بنابر اين ضرورت دارد كه در برخورد با دسته دوّم نخست بايد به گونه‏اى عمل شود كه زمينه رشد معلومات، تعميق اطلاعات عقيدتى، و ارتقاى سطح فكرى آنها فراهم گردد تا بينش و بصيرت آنها نسبت به احكام و ارزش‏هاى اسلامى بيشتر شود و در نتيجه خود قادر به تشخيص حقّ از باطل باشند.

 

 سپس اگر دست از اعمال ناشايست و مضرّ به اصول و مبانى اعتقادى برنداشتند، آن‏گاه با در نظر داشتن تمام شرايط موعظه احسن و رعايت مراتب و مراحل مختلف اصل امر به معروف ونهى از منكر و رأفت اسلامى نسبت به بازدارى عملى آنها اقدام شود.

 

 نويسنده بر اين اعتقاد است، كه اگر در زمينه رشدِ نيروى تفكّر وقدرت تحليل و ارتقاء سطح معرفت دينى عامّه مردم جامعه، برنامه‏ريزى صحيحى به اجرا در آيد؛ نه تنها هيچ عقيده خرافى وانديشه باطلى امكان ظهور و رشد پيدا نمى‏كند، بلكه زمينه و بستر موفقيّت تمام توطئه‏هاى دين‏ستيزانه دشمنان هم از بين خواهد رفت.

 

 باتوجه به چنين ضرورتى است كه در رساله حاضر تلاش شده است تا يكى از موضوعات مطرح در فرهنگ اسلامى كه با عنوان -عريضه‏نويسى- شناخته مى‏شود مورد بازبينى مجدد قرارگيرد و ابعاد مختلف آن روشن گردد، تا مشخص شود كه اصلا عريضه نويسى چيست؟ و آيا اين كار توجيه منطقى و معقول و قابل قبولى دارد يا نه؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ، آيا دليل نقلى و روايى خاصّى هم آن را تأييد مى‏كند يا نه؟ و اصولا چه شيوه‏اى از عريضه‏نويسى با كدام انگيزه و چه شرايطى، مورد سفارش اولياء الهى است؟ و...

 

 در پايان هم نمونه‏هايى از عريضه‏هاى مختلفى را، كه در طول تاريخ توسط افرادى از اقشار گوناگون جامعه خطاب به بعضى از ائمه اطهارعليهم السّلام به نگارش درآمده است و نتايجى نيز بر آنها مترتّب شده است ارائه مى‏گردد، تا علاقمندان با كمّ و كيف اين موضوع بهتر و بيشتر آشنا شوند.

 

 

 

   عريضه نويسى چيست؟  

 

  اغلب لغت شناسان عريضه را به عرض حال و درخواست‏نامه معنى مى‏كنند[1]   او براى «عرض» معانى مختلفى بيان مى‏كنند كه يكى از آنها، بيان مطلبى از طرف فرد كوچكتر به بزرگتر است؛ بر اين اساس معنى به عرض رساندن عبارت از گفتن و بيان كردنِ مطلبى از طرف كوچكتر به بزرگ‏تر است. [2]

 

 در اصطلاح، عريضه نويسى يكى از شيوه‏هاى خاصّ توسل است كه در طول تاريخ، در فرهنگ اسلامى همواره مورد توجه بوده است.

 

 توضيح آن‏كه گاهى افراد جامعه با يك سلسله نياز و گرفتارى‏ها مواجه مى‏شوند كه برحسب ظاهر امكان برطرف نمودن آنها از طريق اسباب عادى ميسّر نيست، يا حد اقل بسيار مشكل است؛ در چنين مواردى به جاى نا اميد شدن و زانوى غم در بغل گرفتن، از ناحيه پيامبر اكرم صلي الله عليه وآله و ائمه اطهارعليهم السّلام  توصيه شده است كه از امورى نظير دعا و توسل كه در جاى خود اثبات شده است -كه هريك از آنها اگر مؤثّرتر از اسباب وعلل عادى نباشند كمتر از آنها نيستند- كمك گرفته شود. آن‏گاه براى خود توسّل، شيوه‏هاى مختلفى بيان شده است كه از جمله آنها نوشتن عريضه است.

 

 عريضه گاهى خطاب به خداوند تبارك و تعالى نوشته مى‏شود ودر آن فرد نيازمند ضمن اشاره به مشكل و حاجت مورد نظر خود به مقام و منزلت يكى از معصومين‏عليهم السّلام  يا همه آنها در پيشگاه خداوند متوسل مى‏شود؛ و يا اين‏كه عريضه مستقيما به معصوم‏عليه السلام نوشته مى‏شود تا او بواسطه قرب و ارج و منزلتى كه در نزد خداوند متعال از او برآورده شدن يا برطرف گشتن آن حاجت و مشكل را درخواست نمايد؛ و يا اين‏كه خود معصوم‏عليه السّلام  بواسطه ولايت و قدرتى كه از ناحيه پروردگار عالم به او اعطا شده است، به اذن خداوند مهربان اين نياز و گرفتارى را برطرف سازد.

 

 بديهى است كه هيچ‏يك از اين امور با قيودى كه به آنها ذكر شد به امورى نظير شرك و بت‏پرستى و... منتهى نمى‏شوند.

 

 

 

 

 

    توجيه عقلى و ادله نقلى عريضه نويسى

 

 از بررسى مجموعه آيات و رواياتى كه در صدد تبيين منزلت وكمالات وجودى اهل‏بيت‏عليهم السّلام  هستند، چنين معلوم مى‏شود كه ائمه اطهارعليهم السّلام  علاوه بر ولايت تشريعى يعنى حقّ تبيين وتشريح احكام وآيات الهى ورهبرى سياسى ودينى واجتماعى جامعه، كه اصطلاحا به آن امامت گفته مى‏شود؛ از منزلت والاى ولايت تكوينى نيز برخوردارند. اين بُعد از كمال كه گاهى از آن تعبير به «ولايت تصرّف» و «ولايت معنوى» مى‏شود، نوعى از اقتدار وتسلط فوق‏العاده در امور نظام هستى است كه با توجه به دارا بودن مراتب بالاى كمالات معنوى و قرب به حضرت حقّ با عنايات مخصوص خداوند متعال معجزات وكرامات منقول از آن ذوات مقدسه، ناشى از اين بُعد ولايتى آنهاست.

 

 توضيح آن‏كه برطبق جهان بينى اسلامى، انسان از چنان استعدادى برخوردار است كه از طريق انجام عبادات وترك گناهان مى‏تواند به مرتبه‏اى از كمال برسد كه تمام اعضاء وجوارح بدن او الهى بشود. يعنى به جايى مى‏رسد كه چشم او جز حقّ را نمى‏بيند و گوش او به غير از حقّ را نمى‏شناسد، وپاى او جز در راه حقّ قدم بر نمى‏دارد ودست او جز در مسير حقّ كارى انجام نمى‏دهد.

 

 و در يك كلام در تمام رفتارها و عملكردها جز به كار حقّ خود را مشغول نمى‏سازد. يعنى به تمام معنى خليفةاللّه مى‏شود. تصوّرات وتصرّفاتش همه رحمانى مى‏گردد. از اين مرتبه از كمال در حديث قدسى مشهور كه امام صادق‏عليه السلام  آن را از وجود مبارك پيامبر اكرم‏صلّى اللّه عليه و آله روايت مى‏كنند، با اين تعابير ياد شده است:

 

 قال اللّه عزّوجلّ: ما تقرّب إليّ عبدٌ بشي‏ءٍ أحبُ إليّ ممّا افترضتُ عليه وإنّه يتقرّب اليّ بالنافلة حتى احبّهُ فإذا أَحْبَبْتُهُ كنتُ سمعهُ الذي يسمع بهِ وبصرهُ الذي يبصر بهِ ولسانه الذي ينطق به ويدهُ الذى يبطش بها. إن دعاني أجبته، وإن سألني أعطيتهُ.[3]

 

 خداوند عزّوجلّ مى‏فرمايند: هيچ بنده‏اى با هيچ وسيله‏اى به من نزديك نشده است كه از فرائض نزد من محبوب‏تر باشد. همانا بنده به وسيله نوافل ومستحبّات -كه من آنها را واجب نكرده‏ام ولى او تنها به خاطر محبوبيّت آنها در نزد من، به انجام‏شان مى‏پردازد- به من نزديك مى‏شود تا به جايى كه محبوب من مى‏گردد، همين كه محبوب من گشت، من گوش او مى‏شوم كه با آن مى‏شنود، وچشم او مى‏شوم كه با آن مى‏بيند، وزبان او مى‏شوم كه با آن سخن مى‏گويد، ودست او مى‏شوم كه با آن حمله مى‏كند. در اين حال اگر مرا بخواند دعايش را اجابت مى‏كنم، واگر از من چيزى درخواست كند آن را به او مى‏دهم».

 

 وقتى كه انسان‏هاى معمولى از چنين قابليّتى برخوردارند، به طريق اولى ائمه اطهارعليهم السّلام  به جهت كمالاتى كه دارند مى‏توانند از منزلتى برخوردار شوند كه بتوانند در شئونات مختلف عالم تكوين تصرّفاتى داشته باشند.

 

 در اشاره به برخوردارى اهلبيت‏عليهم السّلام  به سطح بالايى از اين گونه ولايت است كه در زيارت جامعه وارد شده است:

 

 «بكم فتح اللّه وبكم يختم وبكم يمسك السماء أن تقع على الأرض وبكم ينزّل الغيث»

 

 «پروردگار عالم به بركت وجود شماست كه خلق را آغاز مى‏كند و آن را به پايان مى‏رساند، وآسمان را از فرو افتادن بر زمين باز مى‏دارد، و باران را فرو مى‏فرستد».

 

 به عبارت ديگر خداوند همه چيز را به وسيله شما كه واسطه‏هاى فيض او هستيد ايجاد و اداره مى‏نمايد. وهمچنين در دعاى عديله در تشريح وتبيين قسمتى از بركات وجود مبارك حضرت امام زمان‏عليه السلام آمده است:

 

 «ثمّ الحجّة الخلف القائم المنتظر المهدي المرجى الذي ببقائه بقيت الدنيا وبيمنه رُزق الورى وبوجوده ثبتت الأرض والسماء».

 

 «سپس -بعد از امام عسكرى‏عليه السلام - حجّت بعدى، قائم منتظر مهدى‏عليه السلام  است كه وى آن مايه اميدى است كه به بركت بقاء وجود مبارك او، دنيا باقى و برقرار، و مخلوقات عالَم از روزى برخوردارند. همينطور در سايه وجود اوست كه نظم و انسجام زمين وآسمان ها  حفظ مى‏شود».

 

 با در نظر گرفتن مطالب گذشته و تأمل در مضمون آياتى همانند:

 

 1 - يا أيها الذين آمنوا اتّقوا اللّه وابتغوا إليه الوسيلة [4]

 

اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! تقوا پيشه كنيد و وسيله‏اى براى تقرّب به خداوند انتخاب‏كنيد.

 

 2- ولو أنّهم إذ ظلموا أنفسهم جاؤك فاستغفروا اللّه واستغفر لهم الرسول لوجدوا اللّه توابا رحيما[5]

 

اگر آنها هنگامى‏كه به خود ستم كردند -گناه مرتكب شدند- و به سراغ تو آمده، و از خداوند طلب عفو و بخشش مى‏كردند، و تو نيز براى آنها طلب عفو مى‏نمودى، خداوند را توبه پذير ورحيم مى‏يافتند».

 

 3- قالوا يا أبانا استغفر لنا ذنوبنا إنّا كنّا خاطئين قال سوف استغفر لكم ربّي انّه هو الغفور الرحيم [6]

 

برادران يوسف گفتند: اى پدر! از خدا آمرزش گناهان ما را بخواه كه ما خطاكار بوديم! يعقوب در پاسخ آنها فرمود: به زودى براى شما از خداوند طلب آمرزش خواهم كرد، همانا او آمرزنده ومهربان است».

 

 و همچنين از دقت در مدلول و مضمون رواياتى نظير:

 

  1- روايت ابوالوفاى شيرازى كه بر طبق آن رسول اكرم‏صلّى اللّه عليه و آله فرمودند:

 

 «چون درمانده و گرفتار شدى پس به حجّت استغاثه كن كه او تو را در مى‏يابد، و حجّت براى كسى كه از او استغاثه كند پناه و فرياد رس است». [7]

 

 2-  مرد نابينايى تقاضاى دعا از پيامبرصلّى اللّه عليه و آله براى شفاى بيمارى‏اش كرد، پيغمبرصلّى اللّه عليه و آله  به او دستور دادند كه چنين دعا كند:

 

 «اللّهم إنّي أسئلك وأتوجه إليك بنبيّك محمّد نبيّ الرحمة، يا محمّد إنّي توجّهت بِك إلى ربّي في حاجتي لتقضي لي اللّهم شفّعه فيّ»[8]

 

خداوندا! من از تو به خاطر پيامبرت كه پيامبر رحمت است تقاضا مى‏كنم وبه تو روى مى‏آورم. اى محمّد! به وسيله تو به سوى پروردگارم براى انجام حاجتم توجه پيدا مى‏كنم، اى خداى من! او را شفيع من قرار بده».

 

 3 - آنگاه كه مادر گرامى‏حضرت على‏عليه السلام  رخت از جهان بربست، پيغمبر اكرم‏عليهم السّلام  به او چنين دعا فرمود:

 

 «اغفر لأمّي فاطمة بنت أسد و وسّع عليها مدخلها بحقّ نبيّك والأنبياء الذين من قبلي»[9]

 

 «خداوندا! مادرم فاطمه دختر اسد را بيامرز، و قبر را براى او وسيع گردان؛ بحقّ پيغمبرت وپيغمبرانى كه قبل از من بوده‏اند».

 

  4- از امام رضاعليه السلام  نقل شده است كه آن حضرت فرمودند:

 

 هر گاه سختى و گرفتارى به شما روى آورد به وسيله ما از خداى عزّوجلّ كمك بخواهيد و اين است معنى كلام خداوند متعال در قرآن كريم: «و للّه الاسماء الحُسنى فادعوه بها» [10]

 

 و دعاهاى زيادى در توسل به خداى متعال بوسيله امامان‏عليهم السّلام  در متون روايى وارد شده است از جمله در زمينه توسل به امام زمان‏عليه السلام  چنين آمده است:

 

 اللّهم انّى اسألك بحقّ وليّك و حجّتك صاحب الزّمان اِلاّ اغتنى به جميع امورى و كفيتنى به موتة كل موذٍ و طاغٍ و باغٍ و اغتنى به فقد بلغ محمودى و كفيتنى كل عددٍ و همٍّ و غم و دين و وُلدى و جميع اهلى و اخوانى و من يعنينى امرُه و خاصّتى آمين يا ربّ العالمين.[11]

 

 بار خدايا من از تو مى‏خواهم به حقّ ولىّ و حجّتت صاحب الزمان‏عليه السلام  كه مرا بر تمام امور ياريم كنى و به او شرّ هر گونه موذى و سركش و ستمگرى را از من دور گردانى و به آن حضرت مرا يارى كنى كه تلاشم به آخر رسيده و هر گونه دشمنى و همّ و غم و اندوه و قرض را از من و فرزندانم و تمام خاندانم و برادرانم و هر كس كه كارش به من مربوط مى‏شود و بستگان نزديكم، كفايت كنى، اى پروردگار عالميان! همه اين درخواست‏هاى مرا اجابت فرما.

 

 باز در اين باره حضرت امام حسن عسكرى‏عليه السلام مى‏فرمايند:

 

 روزى سلمان فارسى؛ به گروهى از يهوديان برخورد كرد كه در محلى نشسته بودند وقتى چشم آنها به سلمان افتاد از او خواستند كه هر چيزى را كه همان روز از پيامبر اكرم‏صلّى اللّه عليه و آله شنيده است براى آنها تعريف كند. از آنجا كه سلمان؛ به اسلام آوردن آنها علاقه داشت خواهش آنها را اجابت كرد و نزد آنها رفته، چنين گفت: شنيدم حضرت محمدصلّى اللّه عليه و آله مى‏فرمودند: خداوند عزّوجلّ مى‏فرمايد: اى بندگان من! آيا چنين نيست كه هر كس حاجت‏هاى بزرگى از شما بخواهد آنها را بر آورده نمى‏سازيد مگر آنكه محبوب‏ترين افراد را نزد شما واسطه بياورد، آنگاه آن حاجت را به احترام آن شفاعت كننده بر ايشان برمى‏آوريد؟

 

 الا! فاعلموا ان اكرم الخلق علىّ وافضلهم لوىّ محمّد و اخوه علىّ و من بعده من الائمة الذين هم الوسائل الىّ الا فليدعنى من همّته حاجة يريد نفعها او دهمته داهية يريد كف ضررها تستشفعون اليه باعزّ الخلق عليه....

 

 توجه كنيد و بدانيد كه گرامى‏ترين و برترين مخلوق در نزد من محمّدصلّى اللّه عليه و آله  و برادر او على‏عليه السلام  و بعد از او ساير امامانى هستند كه آنها وسيله به سوى من مى‏باشند. همانا هر كس حاجتى برايش اهميت دارد و نفع آن را خواستار است، يا حادثه بزرگى براى او پيش آمده است كه مى‏خواهد ضرر آن را دفع كند مرا به وسيله محمّدصلّى اللّه عليه و آله  و خاندان او بخواند؛ من حاجت چنين كسى را به بهترين شكل بر طرف خواهم ساخت. همانگونه كه اگر عزيزترين كس را نزد فردى شفيع ببريد او نياز شما را به جهت شفاعت آن عزيزش به نحو احسن بر مى‏آورد.[12]

 

 حكايات زيادى كه در اين زمينه در تاريخ وارد شده است، نظير آنچه كه «ابن حجر» در كتاب «صواعق» از امام شافعى پيشواى معروف اهل تسنّن نقل مى‏كند كه وى در مواقعى كه به ياد سختى‏هاى روز قيامت و رسيدگى به نامه اعمال و... مى‏افتاد به اهل‏بيت پيامبرعليهم السّلام توسّل مى‏جست و چنين مى‏سرود:

 

آل   النبي    ذريعتي                      وهم  إليه  وسيلتي

 

ارجو بهم اُعطى غدا                      بيد اليمينِ صحيفتي

 

 «خاندان پيامبر وسيله من هستند؛ آنها در پيشگاه خداوند وسيله تقرّب من هستند؛ اميدوارم به سبب عنايت آنها در فرداى قيامت نامه عمل من به دست راست من داده شود». [13]

 

 همچنين بر طبق نقل بيهقى، يك سالى در زمان خلافت عمربن خطاب در مدينه و ساير سرزمين‏هاى اسلامى خشكسالى رخ داد. بلال حبشى به همراه عده‏اى از صحابه، سرقبر پيامبر اكرم‏صلّى اللّه عليه و آله  آمد وخطاب به آن حضرت چنين گفت:

 

 «يا رسول اللّه استسقِ لأمّتك... فإنّهم قد هلكوا...» [14]

 

اى رسول خدا! از خداوند تبارك وتعالى براى امّتت باران رحمت درخواست كن؛ بدرستى كه آنها در آستانه نابودى واقع شده‏اند».

 

 مسائلى چون شفاعت، توسل، واسطه قرار دادن اهل‏بيت اطهارعليهم السّلام  و برآورده شدن حاجت‏ها، صورت منطقى و قابل دفاع برهانى دارد. زيرا اين كار به دستور خداوند متعال باتوجه به منزلت ومقامى‏كه حضرات معصومين‏عليهم السّلام  دارند، انجام مى‏گيرد. به عنوان مثال دليل بر صحت اين ادعا آن است كه در زيارت حضرت ولىّ عصرعليه السلام  تصريح شده كه واسطه قرارگرفتن آن حضرت در برآورده شدن نيازمنديها، به خاطر جايگاه والايى است كه آن حضرت در پيشگاه خداوند دارند.

 

 «فقد توجّهت إليك بحاجتي لعلمي أنّ لك عند اللّه شفاعةً مقبولةً ومقاما محمودا» [15]

 

به اين خاطر براى بر آورده شدن حاجتم به تو روى آوردم كه مى‏دانستم در پيشگاه خداوند متعال از چنان منزلتى بر خوردارى كه شفاعت تو قبول مى‏شود».

 

 از دقّت در مفاد و مضمون اين گونه از تعابير كه در ادعيه و روايات به نمونه‏هاى زيادى از آنها بر مى‏خوريم، شبهاتى كه در زمينه مسأله توسّل -كه از طرف افراد كنجكاو ولى كم اطلاع، يا مغرضان آگاه-، در طول تاريخ مطرح شده است برطرف مى‏گردد. چرا كه بر طبق رهنمودهاى  موجود در منابع اصيل اسلامى، قدرت تصرّف انبياء الهى واهل بيت عصمت‏عليهم السّلام  در امور تكوينى عالم، در طول اراده وقدرت خداوند متعال است كه به اذن واراده او انجام مى‏گيرد و گرنه هرگز از يك نفر عالِم عاقل شنيده نشده است كه بگويد: قدرت آنها در عرض ويا در مقابل اراده خداوند قرار دارد.

 

 بر اين اساس است كه در قرآن كريم، آنجا كه درباره ثبوت ولايت تكوينى براى حضرت عيسى‏عليه السلام سخن گفته مى‏شود؛ تعبير اين است كه آن حضرت با اذن واراده خداوند بود كه توانست كور مادرزاد را بينا، و مرده‏اى را زنده نمايد:

 

 ...أنِّي أخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْرَا بِإذْنِ اللّهِ وَأُبْرِئُ الأكْمَهَ والأبْرَصَ وَأُحْيِ الْمَوْتَى بِإذْنِ اللّه... [16]

 

 ...من از گل چيزى به شكل پرنده مى‏سازم سپس در آن مى‏دمم و به فرمان خدا پرنده‏اى مى‏گردد و به اذن خدا كور مادر زاد و مبتلايان به برص (پيسى) را بهبود مى‏بخشم و مردگان را به اذن خدا زنده مى‏كنم...»

 

 بنابراين، اقتدار فوق العاده تصرّف در شئون هستى، كه در عرف عامه مردم از آن به برخوردارى از توان انجام دادن كرامات و قدرت ارائه معجزات تعبير مى‏شود در حقيقت يك نعمت بزرگ خدا دادى است كه در نتيجه سير كمالات روحى و تحصيل اعلاى از قرب الهى به افرادى خاصّ از انسانها اعطا مى‏شود، و آنها به بركت همان نعمت الهى مى‏توانند در جهان هستى تصرّفات فوق العاده‏اى بنمايند، و اين صفت كمالى از نظر ضعف و قوّت داراى مراتبى است كه در اثر ميزان قرب و بُعد و مقدار سير معنوى در افراد مختلف فرق مى‏كند.

 

 نتيجه آن كه اعتقاد به برخوردارى ائمه اطهارعليهم السّلام از چنين موهبتى، نه شرك است ونه سبب انكار قدرت واراده مطلقه خداوند مى‏شود.

 

 وقتى اصل مسأله توسّل به اهل‏بيت‏عليهم السّلام  صورت قابل توجيه منطقى و برهانى پيدا كرد، مطلب بعدى اين است كه توسّلات به چه شكل و يا شيوه‏اى بايد انجام گيرند؟

 

 در اين باره باتوجه به شرايط مختلف كه پيش مى‏آيد دستور العمل‏هاى متفاوتى از ائمه اطهارعليهم السّلام  نقل شده است كه از جمله آنها شيوه عريضه‏نويسى است. در اينجا با هدف آشنائى بيشتر با كمّ و كيف اين كار، نخست نمونه‏هايى از عريضه‏هاى موجود در كتابهاى مفصّل روايت و ادعيه، ارائه گرديده، سپس تعدادى از حكايت‏هاى موجود در اين زمينه كه مشتمل بر اطلاعات كاملترى هستند جهت استفاده بيشتر علاقمندان به همراه توضيحات لازم تقديم خواهد شد.

 

 

 

    دستور نوشتن عريضه

 

 همانطور كه گفته شد در مآخذ ومنابع معتبر روايى و كتب ادعيه، به گونه‏هاى مختلفى از عريضه‏نويسى بر مى‏خوريم؛ بعضى از اين عرايض خطاب به ذات پاك پروردگار عالم وبرخى ديگر خطاب به يكى از ائمه اطهارعليهم السّلام  است، توضيح آن كه گاهى به جهت برآورده شدن حاجت به مقام معصوم‏عليه السلام  در پيشگاه خداوند توسل مى‏شود و گاهى از خود معصوم‏عليه السلام درخواست مى‏گردد بواسطه قدرتى كه خداوند به او اعطا كرده است حاجت شخص را برآورده نمايد، در اينجا نمونه‏هايى از اين عرايض جهت آشنايى بيشتر علاقمندان ذكر مى‏شود:

 

 

 

 عريضه امام صادق‏عليه السلام :

 

 در تحفة الزائر نقل شده است كه امام صادق‏عليه السلام فرمودند: هرگاه كسى حاجت ودرخواستى ازخداوند متعال داشت ويا از موضوعى در هراس بود، آن را به اين ترتيب كه بيان مى‏شود بر روى كاغذى بنويسد:

 

 «بسم اللّه الرحمن الرحيم اللّهم إنّي أتوجه إليك بأحبِّ الأسماءِ إليك وأعظمها لديك وأتقرب وأتوسل إليك بمن أوجبت حقّه عليك بمحمّدٍ وعلي وفاطمة والحسن والحسين وعلي بن الحسين ومحمد بن علي وجعفر بن محمد وموسى بن جعفر وعلي بن موسى ومحمد بن علي وعلي بن محمد والحسن بن علي والحجّة المنتظر صلوات اللّه عليهم أجمعين، اكفني كذا وكذا...»

 

 «به نام خداوند بخشنده مهربان، پروردگارا! من با شفيع قرار دادن محبوبترين اسماء و بزرگترين آنها در پيشگاه تو، رو به سوى تو مى‏آورم و به وسيله كسانى كه رعات حقّ و احترامشان را بر خودت لازم دانسته‏اى به درگاهت تقرّب جسته و به حضرتت توسل پيدا مى‏كنم؛ به حق محمّدصلّى اللّه عليه و آله  و على‏عليه السلام  و فاطمه‏عليها السلام  و حسن و حسين و على‏بن الحسين و محمّدبن على و جعفربن محمّد وموسى‏بن جعفر و على‏بن موسى ومحمّدبن على و على‏بن محمّد و حسن‏بن على‏عليهم السّلام  و به حق حجت منتظر (كه درود تو بر همه اين بزرگواران باد) حاجت مرا كه عبارت از... است برآورده ساز.

 

 سپس آن نوشته را در آب جارى يا در چاهى بيندازد انشاء اللّه خداوند متعال حاجت و درخواست او را بر مى‏آورد».[1]

 

 

 

 عريضه به امام زمان‏عليه السلام :

 

 الف - مرحوم محدّث قمى در كتاب منتهى الآمال به نقل از تحفة الزائر علامه مجلسى ومفاتيح النجاة سبزوارى مى‏نويسد: هركس حاجتى دارد، آنچه را كه ذكر مى‏شود در يك قطعه كاغذى بنويسد ودر ضريح يكى از ائمه‏عليه السلام بيندازد، يا كاغذ را ببندد ومهر كند وخاك پاكى را گِل سازد، وآن را در ميان گِل بگذارد ودر نهر يا چاه آب يا بركه‏اى بيندازد، با اين نيت كه انشاء اللّه به خدمت حضرت صاحب الزمان صلوات اللّه وسلامه عليه برسد، و آن بزرگوار عهده‏دار برآورده شدن حاجت وى مى‏شود؛ عريضه اين‏چنين نوشته مى‏شود:

 

«بسم اللّه الرحمن الرحيم»

 

 «كتبت يا مولاى صلوات اللّه عليك مستغيثا وشكوتُ ما نزل بي مستجيرا باللّه عزّوجلّ ثمّ بِك من أمرٍ قد دهمني واشغلَ قلبي وأطال فكري وسلبني بعض لُبّي وغيّر خطير نعمة اللّه عندي واسلمني عند تخيّل وروده الخليل وتبرء منّي عند ترائي إقباله إليّ الحميم وعجزتْ عن دفاعه حيلتي وخانني في تحمله صبري وقوّتي فلجأت فيه إليك وتوكلت في المسألةِ للّه جلّ ثناؤه عليه وعليك في دفاعه عنّي علما بمكانك من اللّه ربّ العالمين، وليّ التدبير ومالك الاُمور واثقا بك في المسارعة في الشفاعة إليه جلّ ثنائه في امري متيقّنا لإجابته تبارك وتعالى إياك باعطائي سؤلي وأنت يامولاي جدير بتحقيق ظنّي وتصديق أملي فيك في أمر كذا وكذا (وبه جاى كذا وكذا حاجات خود را ذكر نمايد) فيما لا طاقة لي بحمله ولاصبر لي عليه وان كنت مستحقا له ولاضعافه بقبيح افعالي وتفريطي في الواجبات التي للّه عزّوجلّ فأغثني يامولاي صلوات اللّه عليك عند اللّهف وقدّم المسألة للّه عزّوجلّ في أمري قبل حلول التلف وشماتة الأعداء فبك بسطت النعمة عليّ وأسئل اللّه جلّ جلاله لي نصرا عزيزا وفتحا قريبا فيه بلوغ الآمال وخير المبادي وخواتيم الأعمال والأمن من المخاوفِ كلّها في كل حال إنّه جلّ ثنائه لما يشاء فعّال وهو حسبي ونعم الوكيل في المبدء والمآل».

 

 آنگاه در كنار نهر يا چاه يا بركه آب بايستد ويكى از وكلاى آن حضرت در دوره غيبت صغرى را در نظر بياورد (عثمان بن سعيد عمروى، يا پسر او محمد بن عثمان، ياحسين بن روح يا على بن محمد سمرى) و با نام او را بخواند:

 

 «يا فلان بن فلان - مثلا عثمان بن سعيد سپس اين چنين ادامه دهد:- سلام عليك أشهد أنّ وفاتك في سبيل اللّه وأنّك حيٌّ عند اللّه مرزوق وقد خاطبتك في حياتك التي لك عند اللّه عزّوجلّ وهذه رقعتي وحاجتي الى مولانا عليه السلام فسلّمها إليه وأنت الثقة الأمين».

 

 سپس نوشته را در همان نهر يا چاه يا بركه آب بيندازد، انشاء اللّه حاجت او برآورده خواهد شد.[2]

 

 ب - و همچنين در اين زمينه مرحوم محدّث نورى در كتاب نجم الثاقب عريضه‏اى را خطاب به امام زمان‏عليه السلام  از كتاب سعادات به اين صورت نقل كرده است.

 

«بسم اللّه الرحمن الرحيم»

 

 توسّلت إليك يا أبا القاسم محمد بن الحسن بن علي بن محمد بن علي بن موسى بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين  بن علي بن أبي طالب النبأ العظيم والصراط المستقيم وعصمة اللاجين بأمّك سيّدة نساء العالمين وبآبائك الطاهرين وبامّهاتك الطاهرات، بي-س والقرآن الحكيم والجبروت العظيم وحقيقة الإيمان ونور النور وكتاب مسطور ان تكون سفيري إلى اللّه تعالى في الحاجة... (بعد حاجت خود را مى‏نويسد) و اين نوشته را در مقدارى گِل پاك گذاشته و آن را در آب جارى مى‏اندازد و در همان حال يكى از نواب اربعه را صدا كرده مى‏گويد: يا عثمان بن سعيد ويا محمد بن عثمان‏و... اوصلا قصّتي الى صاحب الزمان صلوات اللّه عليه.[3]

 

 ج - در كتاب دعاى بحارالانوار مرحوم علامه مجلسى، عريضه ديگرى از كتاب مصباح شيخ ابوجعفر طوسى؛ با اين عبارت آمده است:

 

بسم اللّه الرحمن الرحيم

 

 «الى اللّه سبحانه وتقدّست اسماؤه، ربّ الأرباب وقاصم الجبابرة العظام، عالم الغيب، كاشف الضرّ، الذي سبق في علمه ما كان وما يكون، من عبده الذليل المسكين، الذي انقطعت به الاسباب، طال عليه العذاب، وهجرة الأهل، وباينه الصدّيق الحميم، فبقى مرتهنا بذنبه، قد أوبقه جرمه، وطلب النجاة فلم يجد ملجأً ولا ملتجأً غير القادر على حلّ العقد ومؤبّد الأبد، ففزعي إليه واعتمادي عليه ولا لجأ ولا ملتجأ إلاّ إليه.

 

 اللّهم إنّي أسألك بعلمك الماضي، وبنورك العظيم، وبوجهك الكريم، وبحجّتك البالغة أن تصلّي على محمد وعلى آل محمّد وان تأخذ بيدي وتجعلني ممن تقبل دعوته وتقيل عثرته وتكشف كربته وتزيل ترحته، وتجعل له من امره فرجا ومخرجا وتردّ عنّي بأس هذا الظالم الغاشم وبأس الناس ياربّ الملائكة والناس، حسبي أنت وكفى من أنت حسبه، يا كاشف الاُمور العظام فإنّه لاحول ولاقوّة إلاّ بك».[4]

 

 متن اين استغاثه به درگاه خداوند تبارك وتعالى را به همراه عريضه‏اى كه خطاب به حضرت امام زمان‏عليه السلام  با اين عبارات نقل شده است:

 

بسم اللّه الرحمن الرحيم

 

 «توسلت بحجة اللّه الخلف الصالح، محمّد بن الحسن بن علي بن محمّد بن علي بن موسى بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابي طالب النبأ العظيم والصراط المستقيم والحبل المتين عصمة الملجأ وقسيم الجنة والنّار أتوسّل إليك بآبائك الطاهرين الخيّرين المنتجبين واُمّهاتك الطاهرات الباقيات الصالحات الذين ذكرهم اللّه في كتابه فقال عزّ من قائل الباقيات الصالحات وبجدّك رسول اللّه صلّى اللّه عليه وآله وخليله وحبيبه وخيرته من خلقه أن تكون وسيلتي الى اللّه عزّوجلّ في كشف ضُرّي وحلّ عقدي وفرّج حسرتي وكشف بليّتي وتنفيس نزحتي وبكهيعص وبيس والقرآن الحكيم وبالكلمة الطيّبة وبمجاري القرآن وبمستقر الرحمة وبجبروت العظمة وباللوح المحفوظ وبحقيقة الإيمان وقوام البرهان وبنور النور وبمعدن النور والحجاب المستور والبيت المعمور وبالسبع المثاني والقرآن العظيم وفرائض الاحكام والمكلّم بالعبرانيّ والمترجم باليوناني والمناجي السرياني وما دار في الخطرات وما لم يحط به لالظّنون من علمك المخزون وبسترك المصون والتوراة والانجيل والزبور ياذا الجلال والاكرام صلّ على محمد وآله وخذ بيدي وفرج عنّي بأنوارك واقسامك وكلماتك البالغة إنّك جواد كريم وحسبنا اللّه ونعم الوكيل ولاحول ولاقوّة إلاّ باللّه العليّ العظيم وصلواته وسلامه على صفوته من ربيّته محمّد وذرّيته».

 

 و آنگاه رقعه استغاثه را با بوى خوش معطر مى‏سازد و در ميان رقعه، عريضه امام زمان‏عليه السلام  را قرار داده و هر دو را در داخل گِل پاك مى‏گذارد. سپس دو ركعت نماز مى‏خواند و بعد، آن را به درون چاه آب يا نهر جارى مى‏اندازد و بهتر است كه اين كار در شب جمعه انجام گيرد. ضمنا وقتى كه عريضه را در چاه يا نهر آب انداخت بلافاصله اين دعا را بخواند:

 

 «اللّهم إنّي اسألك بالقدرة التي لحظت بها البحر العجاج فأزبد وهاج ورماج وكان كالليل الداجّ طوعا لأمرك وخوفا من سطوتك فانتق اُجاجه وابتلق منهاحه وسجت جزائره وقدست جواهره تناديك حيتانه باختلاف لغاتها الهنا وسيدنا ما الذي نزل بنا وما الذي حلّ ببحرنا فقلت لها اسكني سأسكنك مليّا واجاور بكِ عبدا زكيّا فسكن وسبّح و وعد بضمائر المنح فلمّا نزل به ابن متّى بما ألمّ الظنون فلمّا صار في فيها سبّح في امعائها فبكت الجبال عليه تلهّفا واشفقت عليه الأرض تأسّفا فيونس في جوفه كموسى في تابوته لأمرك طائع ولوجهك ساجد خاضع فلمّا أحببت أن تقيه القيته بشاطى‏ء البحر شلوا لاتنظر عيناه ولاتبطش يداه ولاتركض رجلاه وانبتّ منّةً منك عليه شجرةٌ من يقطين وأجريت له فراتا من معين فلمّا استغفر وتاب خرقت له الى الجنة بابا إنّك أنت الوهاب. وتذكر الائمة واحدا واحدا. [5] سپس همه اسامى دوازده امام‏عليهم السّلام  رإ  ذكر مى‏كند.

 

 

 

رنسانس؛ و احكام و آداب دينى!

 

 متأسفانه مسأله عريضه نويسى كه از جمله روش‏هاى خاصّ توسل و ايجاد ارتباط با فيض الهى است، همانند خيلى از برنامه‏هاى ديگر دينى، تحت تأثير شرايط نامناسب تمدّن جديد و دست آوردهاى آن ويا ديدگاه‏هاى غلطى كه در نتيجه سيطره تفكر دين ستيزانه و يا دين گريزانه غربى به وجود آمده است، به فراموشى سپرده شده و يا حداقل كم رنگ گشته است.

 

 توضيح آن كه به موازات نهضت رنسانس در غرب وايجاد تحوّل در علوم تجربى وصنايع، عليرغم دست آوردهاى مثبتى كه اين كار در پى داشت، اما به جهت آن‏كه اين نهضت از يك جهان بينى واقع بينانه برخوردار نبود، لذا در ارائه يك تصوير وطرح صحيح در مورد پديده‏هاى جهان به ويژه انسان و چگونگى رابطه آن با ساير پديده‏ها ناتوان ماند كه اين امر معضلات ومشكلات بسيار پيچيده‏اى را ايجاد نمود، كه به اختصار به بعض آنها اشاره مى‏شود:

 

 

 

 الف: سلب آسايش وامنيت:

 

 يكى از مهمترين اميدهاى بشر در سده‏هاى اخير، آن بود كه در نتيجه پيشرفت علم و صنعت، انسان به يك زندگى راحت و عارى از فقر دست يابد واز آن به بعد بيشتر اوقات خود را صرف ارتقاء سطح بينش و تفكّر و رسيدگى به ابعاد روحى و معنوى خويش نمايد. امّا عليرغم حصول پيشرفت‏هاى بسيار عظيم در عرصه‏هاى علوم و صنايع نه تنها اين آرزو به حقيقت نپيوست، بلكه به مرور زمان بر اثر آشكار شدن نواقص موجود در بنيان‏هاى فكرى و جهت‏گيرى‏هاى عملى تمدن جديد روز به روز فقر و بى‏عدالتى و ناامنى در جهان، گسترش يافت و حتى فرصت رسيدگى به طبيعى‏ترين خواست‏هاى عاطفى و احساسى را از بين برد و در نهايت وقوع دو جنگ خانمان سوز جهانى، كه از دست آوردهاى بسيار تلخ دوره جديد محسوب مى‏شود خط بطلانى بر تمامى اميدها وآرزوهايى كه از تمدن جديد بود، كشيده شد.

 

 

 

 ب: دين ستيزى:

 

 از جمله ويژگى‏هاى تفكر حاكم بر نهضت رنسانس، دين‏ستيزى آن است، اين امر تاحدّ زيادى ناشى از عملكرد غلط دست‏اندركاران كليسا بود. زيرا اولا: امور موهوم و خرافى را تحت عنوان اصول واحكام دينى بر مردم تحميل مى‏كردند وثانيا: جهت حفظ موقعيت پوشالى خود، با دست آوردهاى علوم به مخالفت مى‏پرداختند. اين نوع برخورد ارباب كليسا، در دراز مدّت سبب ايجاد بدبينى عمومى نسبت به دين واحكام دينى شد و بعدها متولّيان وضع جديد به اشتباه، همه اديان الهى را به مانند همان دينى كه كليسا مبلّغ آن بود تلقّى نمودند و در يك قضاوت نادرست با اصل دين و احكام دينى مخالفت كرده وآن را همانند افيون، عامل عقب ماندگى و بدبختى و مخالف علم و دانش قلمداد كردند و تا جايى كه مى‏توانستند به تخريب و منزوى كردن آن پرداختند به گونه‏اى كه در نهايت تنها در حدّ يك رفتار و سليقه فردى امكان بروز ظهور به آن دادند و حقّ هرگونه دخالت در امور سياسى و اجتماعى را از دين سلب كردند به عبارت بهتر آن را تبديل به يك سلسله آداب فردى در محدوده ساختمان كليسا و... كردند. پرواضح است اين كار به اساس اخلاق و سلامتى روان و آرامش فكرى مردم خسارت جبران ناپذيرى را وارد ساخت كه وضعيت نابسامان اخلاقى و فرهنگى و ناامنى اجتماعى و همينطور شيوع روز افزون روحيه يأس و نااميدى و بروز انواع بيمارى‏هاى روانى و به دنبال آن بالا رفتن آمار خودكشى و قتل و جنايت در جوامع به اصطلاح صنعتى و پيشرفته امروز، مؤيّد اين مدعاست.

 

 

 

 ج - پيدايش ابزارهاى غفلت وسرگرمى جديد:

 

 يكى ديگر از دست آوردهاى تمدّن جديد، پيدايش ابزارهاى پيچيده رسانه‏اى است كه در آنِ واحد حداقل دو رسالت بسيار خطرناك را برعهده دارند: از يك طرف به ترويج و تحكيم ديدگاه‏هاى تفكّر مادى جديد مى‏پردازند و از طرف ديگر به بهانه ايجاد سرگرمى، ضمن پركردن اوقات باقيمانده انسان، امكان هرگونه رسيدگى به نيازهاى روحى و روانى را از بين مى‏برند و بر اساس يك سلسله نقشه‏ها و برنامه‏ريزى‏هاى دقيق، آنها را به سمت مسائلى مى‏كشانند كه امور دينى و معنوى را به كلى فراموش نمايند.

 

 مجموعه اين امور كه متأسفانه امروزه تقريبا در تمامى جوامع، اعم از شرقى و غربى به شدّت در حال گسترش است، سبب پيدايش و رشد اين بينش غلط و نادرست شده است كه حلّ تمامى مشكلات انسان را در علوم تجربى و صنعت و تكنولوژى مى‏داند. در نتيجه كم‏كم در اغلب جوامع نسبت به مسائلى چون دعا و نيايش و توسل و ساير رهنمودهاى دينى و احكام و مقررات آن، نه تنها بى توجهى و بى تفاوتى نشان داده مى‏شود، بلكه با اكثر آداب واحكامِ حركت آفرين و حيات بخش آن و مخصوصا با آن قسمت‏هايى از تعاليم اديان كه مانع تحقق اهداف شوم غارتگران بيگانه مى‏شوند، توسط مزدوران داخلى استعمارگران و حكّام وابسته، با ترفندهاى گوناگون مقابله مى‏گردد كه اين امر در دراز مدّت كيان و استقلال همه جانبه تمام جوامع دينى را با خطر روبرو مى‏سازد.

 

 با اين همه، پيروان صديق و مخلص و شجاع اديان الهى در سخت‏ترين شرايط هم حاضر نشدند، كوچكترين مقررات دينى را ناديده بگيرند و با تحمّل سخت‏ترين مشكلات، همواره نسبت به حفظ واجراى ارزش‏هاى دينى با تمام وجود تلاش كردند. اين دسته از مردم اختصاص به گروه خاصى از جامعه نداشت و در ميان همه اقشار به اين قبيل افراد بر مى‏خوريم. وقتى سرگذشت و تاريخ زندگى اين گونه از شخصيت‏ها را در جامعه اسلامى‏مورد مطالعه قرار مى‏دهيم به خوبى روشن مى‏شود كه اين افراد، همانطور كه در پايبندى به اصول اساسى اسلام و تلاش براى حاكميّت همه جانبه ارزش‏هاى دين متحمل زحمات فراوانى شده‏اند، به همان نسبت نيز در راستاى عمل به آداب و مقررات و وظايف فردى و رهنمودهاى فرعى اسلام نيز سعى و تلاش نموده‏اند. اين افراد اگر در موردى از خود تعلّل و مقاومتى نشان داده‏اند، به خاطر تحقيق و دقت در شناخت هر چه بيشتر امور بوده است. لذا پس از تحصيل معرفت، به دور از هر گونه رفتارهاى روشن فكر مآبانه و بهانه تراشى‏هاى بى مورد در مقابل آن حقيقت، كمال خضوع و فروتنى را از خود نشان داده‏اند.

 

 در هر حال وقتى انسان تاريخ علماى جامعه اسلامى را مطالعه مى‏كند، به حكايت‏هاى زيادى درباره «عريضه نويسى» بر مى‏خورد، كه آنها در موارد مختلفى با هدف توسل به ائمه اطهارعليهم السّلام  به ويژه استمداد از حضرت بقية اللّه الاعظم‏عليه السلام  به اين كار اقدام مى‏نموده‏اند و از اين طريق به بركت عنايت‏هاى خاص اهل بيت‏عليهم السّلام بسيارى از مشكلات فردى و اجتماعى افراد و جامعه اسلامى برطرف مى‏شد.

 

 در اينجا چند نمونه از اين حكايات، به نحو اختصار بيان مى‏شود، بدان اميد كه اين كار سبب آشنايى بيشتر با يكى ديگر از ابعاد وجودى ائمه معصومين‏عليهم السّلام شده وبيش از پيش زمينه را براى ايمان به امدادهاى غيبى فراهم سازد.

 

 

 

موضوعات مرتبط: عريضه نويسي